Dual Boot olarak ifade edilen bir bilgisayarda iki işletim sistemi kullanma ile ilgili bir çok yerde belge bulmak mümkün. Fakat bir bilgisayarda çoklu işletim sistemi kullanmayla ilgili özellikle Türkçe belge sayısı çok az. Bu sebeple çok sevdiğim bir arkadaşımın sayesinde(1) böyle bir belge hazırladım. Umarım ihtiyaç duyanlara bir yardımı dokunur.

Çoklu işletim sistemi için bulduğunuz kaynaklarda genellikle Linux işletim sistemi önyükleyicisinin (Grub, Grub2 ya da LiLo) diskin başında olmasına dayanarak belgeler hazırlanır. Fakat ben sizlere farklı bir yöntemden bahsetmek istiyorum. Windows önyükleyicisi diskin başında olacak ve kurduğumuz bütün Linux dağıtımlarını Windows önyükleyicisine ekleyeceğiz. Bu yöntemin aşağıdaki açılardan faydalı olacağını düşünüyorum:

  1. Daha önce Windows kullanıp Linux dağıtımlarını denemek isteyen arkadaşlar, herhangi bir Linux dağıtımı yükledikleri zaman karşılarına gelen Linux önyükleyicilerine alışmakta ve yapılandırmada zorluk çekmeleri,
  2. (Bunu tercih etmesek bile) Linux dağıtımına alışamayıp, kaldırmak isteyen arkadaşların Linux önyükleyicisini kaldırmadan Windows üzerinden Linux disk bölümlerini silip, daha sonra bilgisayarlarını açılamaz hale getirmeleri,
  3. Olası Windows problemleri sonrası Windows’u yeniden kurmak durumunda kalındığında, Windows önyükleyicisinin Linux önyükleyicisini silip, Linux dağıtımlarına ulaşılamaz hale getirmesi ve bunun sonucunda acemi kullanıcılar için sorun olabilen sistemin herhangi bir Linux Canlı CD (Live CD) ile açılıp tamir edilmesinde yaşadıkları zorluk,
  4. Canlı CD kullanılamayan netbook gibi sistemlerde önyükleyicinin tamir edilmesi için CD’ye ihtiyaç olmaması sebebiyle sağlanan kolaylık,
  5. İlgili yazılımın kurulmasını müteakip sistemin eski haline getirilmesinin çok kısa zaman alması,
  6. Windows sebebiyle alıştığımız görsel ekrandan ayar yapmanın kullanıcılarımıza kolay gelmesi ve bu sebeple tercih edilmesi.

Neyse bu kadar açıklamadan sonra gelelim bu işlemin nasıl yapılacağına. Windows Vista ve Windows 7’nin önyükleyicisini düzenlemek biraz zor olduğu için düzenleme işlemi için NeoSmart Technologies firmasına ait EasyBCD yazılımını kullanacağız. Yazının hazırlandığı sırada yazılıma ait son stabil sürüm 2.0.2 idi. Yazılıma ulaşmak için aşağıdaki bağlantıyı kullanabilirsiniz.

http://neosmart.net/dl.php?id=1

01.07.2011 – Ek Bilgi:
EasyBCD yazılımı ticari kullananlar için artık ücretsiz olarak dağıtılmıyor. Eğer siz de benim gibi bir ev kullanıcısı iseniz yukarıdaki bağlantıyı açtıktan sonra sayfanın alt tarafında bulunan “Download free for limited, non-commercial use” bağlantısına tıklayıp ad-soyad ve e-posta adresinizi girerek EasyBCD’nin son sürümünü ücretsiz olarak indirip kullanabilirsiniz.

Senaryomuz şöyle olsun. Sistemimize Windows 7 (ya da Vista), Ubuntu ve Pardus kurmak istiyoruz. Ayrıca kurduğumuz bütün işletim sistemleri tarafından sorunsuzca ulaşılıp, yazma silme işlemi yapılabilen bir disk bölümü oluşturup, burayı depo olarak kullanmak istiyoruz.

Kullanacağımız sistemin daha kolay anlaşılabilmesi için sanallaştırma yazılımı üzerinde 100 GB boyutunda bir sanal disk oluşturacağız. Sanal diskimizi Ubuntu Canlı CD ile açıp, içinde hali hazırda bulunan yazılımlardan GParted ile boyutlandırma işlemini yapacağız. Eğer isterseniz GParted yerine Acronis ya da Partition Magic gibi yazılımları da kullanabilirsiniz.

Kullanacağımız bölümlendirme aşağıdaki gibi olacaktır.

  • 10 GB ? Windows için (NTFS)(primary partition ? birincil disk bölümü)
  • 20 GB ? Ubuntu için (EXT4)(extended partition ? uzatılmış disk bölümü)
  • 2 GB ? Takas (swap) alanı için (extended partition ? uzatılmış disk bölümü)
  • 18 GB ? Pardus için (EXT4)(extended partition ? uzatılmış disk bölümü)
  • 50 GB ? Depo için (NTFS)(extended partition ? uzatılmış disk bölümü)

Depo bölümü için Fat32’de seçebilirdik fakat bu dosya sisteminin yetersizlikleri ve Ntfs’in daha üstün özellikleri sebebiyle Ntfs dosya sistemi kullanmayı tercih ettik. Linux dağıtımları artık sorunsuz olarak Ntfs dosya sistemlerine yazma ve okuma işlemlerini gerçekleştirebiliyorlar.

Yine aklınıza takılabilecek bir diğer hususa da açıklık getireyim. Normalde bir disk üzerinde 4 adet birincil disk bölümü kullanılabilir. Ya da 3 adet birincil disk bölümü ve yanına bir adet uzatılmış kısımda birden fazla disk bölümleri de kullanılabilir. Fakat ben tercihimi (bu şekilde olmasını doğru bulduğum için) 1 adet birincil disk bölümü ve diğer bölümlerin hepsinin uzatılmış disk bölümü olması yönünde kullandım. Siz bu bilgiler doğrultusunda sisteminizi kendinize göre özelleştirebilirsiniz.

İlk olarak GParted(2) yardımıyla Windows ve Depo bölümlerimizi oluşturuyoruz. İşlemden sonra disk bölümü aşağıdaki gibi olacaktır.

Bu işlemden sonra sanal makinemize Windows 7 kurulumunu gerçekleştiriyoruz. Kurulum tamamlandıktan sonra EasyBCD 2.0.2 sürümünü indirip, kurulumunu gerçekleştiriyoruz. Daha sonra lazım olacak. Şimdi Linux kurulumlarına geçelim. Sırasıyla Ubuntu ve sonrasında pardus kuracağız.

Şimdi Ubuntu kurulum aşamasına geçiyoruz. Windows ve Depo bölümeleri dışında geriye kalan 40 GB?lık geriye kalan boş kısmı daha önce de belirttiğimiz gibi 20 GB Ubuntu, 2 GB takas alanı ve 18 GB ise daha sonra Pardus kurmak için boş bırakacağız. Burada dikkat edilmesi gereken iki durum var.

  1. Birden fazla Linux dağıtımı kurulacaksa, kurulacak bütün Linux?ler için ortak bir takas alanı yeterlidir, her biri için ayrı ayrı oluşturmaya gerek yok.
  2. RAM belleği fazla olan (Örneğin 3-4GB ve üzeri) bilgisayarlar için eğer tasarım programları veya render işlemi gibi kasıcı şeyler yapılmayacaksa genellikle takas alanına ihtiyaç duyulmaz. Ama biz önlem olarak 2 GB takas alanı oluşturacağız.

Ubuntu kurulumuna geçelim. Bütün aşamalarda açıklama yapmak yerine, sadece ihtiyaç olabilecek yerlerde açıklama yapacağım.

İlk olarak disklerimizi elle bölümlendirmeyi seçiyoruz. Resimde en alttaki seçenek.

Daha sonra karşımıza aşağıdaki ekran geliyor. Bu ekranda free space olarak görünen 40 GB’lık alanımızı seçip sırasıyla, Ubuntu kök dizini (/) için alanı ve takas dosyasını oluşturacağız.

20 GB?lık Ubuntu / disk bölümü oluşturma ekranı aşağıdaki gibidir (Ext4):

2 GB’lık ortak takas alanı için görüntü aşağıdaki gibidir:

Ve son ekran aşağıda, işte burası önemli. Burada en altta ?Device for boot loader installation? yazan kısımdan Ubuntu önyükleyicisinin yüklenme adresi olarak resimde de görüldüğü gibi, Ubuntuyu kuracağımız disk bölümünün başı olan /dev/sda6?yı seçiyoruz (siz kendinize uygun olan /dev/sdaX?i hemen üst taraftaki disk bölümleri listesinden görebilirsiniz) Son durum aşağıdaki gibi oluyor.

Kurulum tamamlandıktan sonra sıra yeni kurduğumuz Ubuntu?yu EasyBCD yardımıyla Windows bootloader?a (önyükleyici?ye) eklemeye geliyor. Ubuntu kurulmasına rağmen, Windows açılacaktır, çünkü önyükleyiciyi disk bölümünün başına yazdırmıştık hatırlarsanız. EasyBCD’yi çalıştırmak için, kısayoluna sağ tıklayıp Yönetici olarak çalıştır diyoruz (Eğer Denetim masasında UAC-Kullanıcı Hesapları Denetimini iptal etmediysek :)).

Programın ana sayfasında sol taraftan ?Add New Entry? başlığını seçiyoruz. Sağ tarafta karşımıza gelen listede üstten Linux/BSD?yi seçiyoruz. Type Grub2, Name olarak Ubuntu (ya da ne istiyorsanız onu) yazıyoruz ve Add Entry düğmesine basıyoruz. Örnek olarak aşağıdaki resme bakabilirsiniz.

Eğer açılışta olan 30 sn bekleme süresi çok geliyorsa, sol taraftaki düğmelerden Edit Boot Menu altından bu süre azaltılabilir. Sisteme ekleme yaptıktan sonra Windows önyükleyicisi aşağıdaki gibi olacaktır.

Bu işlemin bir dezavantajı var, o da bu listeden Ubuntu seçildikten sonra karşımıza Ubuntu önyükleyicisi olan Grub2 geliyor. Bu problemi aşmak için Ubuntu?yu yükledikten sonra Grub2 önyükleme süresi 1 sn olarak ayarlanır. Bu sayede listeden Ubuntu?yu seçtikten sonra Ubuntu önyükleyicisi sadece 1 sn görünüyor. Bu süreyi 1 sn?ye düşürmenin en kolay yolu ise Ubuntu’ya Grub-Customizer ya da Startup Manager programlarından birisini kurmak ve kullanmak. İsterseniz bu işlemi elle de yapabilirsiniz, bunun için Ubuntu Türkiye Forum’undan(3) yardım alabilirsiniz.

Neyse devam edelim. Şimdi sıra Pardus kurulumuna geldi. Yine kurulumdan birkaç ekran görüntüsü verip, gereken yerlerde ufak açıklamalar yapacağım. Aşağıdaki ekranda özel disk bölümlendirmesi için ?Create Custom Layout? seçilir.

Daha sonra karşımıza gelen aşağıdaki ekranda uzatılmış bölüm kapalı görünüyor, onun yanındaki artı ile açıyoruz ve daha önce bıraktığımız boş alanı seçip, aşağıdaki resimde görüldüğü gibi yeni disk bölümü oluşturuyoruz.

Ubuntu kurulumu sırasında yaptığımız önyükleyiciyi dağıtımın kurulduğu diskin başına kurma işlemini Pardus için de yapacağız. Bu işlem için aşağıdaki resimdeki gibi Advanced Settings seçilir ve seçimden sonra aşağıda açılan listeden ise ?The partition where Pardus is installed? seçilir.

Bu ayarlardan sonra Pardus yükleme işleminde aşağıdaki son ekran karşımıza gelecek. Bu ekranda da dikkat edileceği üzere önyükleyicinin sda8 üzerine kurulacağı görülüyor.

Pardus kurulumu bittikten hemen sonra Ubuntu?da olduğu gibi, Windows?u açıp EasyBCD yazılımında ?Add New Entry? seçeneği ile Pardus?umuzu Windows önyükleyicisine ekliyoruz. Yalnız Pardus ekleme ile Ubuntu ekleme arasında ufak bir fark var, Pardus GRUB kullanıyor, GRUB2 değil! Bu sebeple Pardus eklemek biraz daha farklı, Grub2 ekleme seçeneklerine ek olarak Grub eklenirken Pardus’un kurulu olduğu disk bölümünü de seçmek gerekiyor. Örnek görüntü aşağıdaki gibidir.

Pardus?u da ekledikten sonra son görüntü aşağıdaki şekilde oluyor.

Kurulum sonrası çalışan Pardus?umuzdan bir ekran görüntüsü alıp, bu belgeye yavaş yavaş bir nokta koyalım 🙂

Ufak bir özetle anlatıma son verelim. Şu anda Sanal makinemizde 3 adet işletim sistemi mevcut. Windows primary (birincil) disk bölümünde. Uzatılmış disk bölümü ise 4?e bölünmüş durumda, ilk ikisi Ubuntu kök disk alanı ve takas alanı için, geriye kalan kısım ise Pardus kök disk alanı ve kurulan tüm işletim sistemlerinden sorunsuz olarak erişebilmemiz için ntfs olarak biçimlendirilmiş Depo?ya ait.

Bu yöntemle disk alanınızın elverdiği ölçüde istediğiniz kadar Linux dağıtımı kurabilirsiniz.

02.02.2011 – Ek Bilgi:
Yazımızda işletim sistemlerinin nasıl eklendiğine dikkat ettiyseniz eğer, GRUB2 kullanan bir dağıtım önyükleyiciye eklenirken, dağıtımın kurulu olduğu disk bölümünün seçilmediğini farketmişsinizdir. EasyBCD GRUB2 kullanan dağıtımlar için disk bölümünü otomatik olarak tespit etmektedir. Bu işlem ilk başta bizim için avantaj olarak görünse de, aslında bir dezavantajdır. 2 adet GRUB2 kullanan dağıtım kurarsanız eğer (örneğin Ubuntu 10.10 ve Ubuntu 11.04) ve EasyBCD ile Windows önyükleyicisine gerekli kayıtları eklerseniz, bilgisayarınızı yeniden başlattığınızda bir sürprizle karşılaşacaksınız. Önyükleyici 2. kurulan GRUB2 dağıtımını açamayacak, menüden hangi GRUB2 kullanan dağıtımı seçerseniz seçin hep ilk dağıtımın açıldığını göreceksiniz. Konu ile ilgili EasyBCD resmi web sitesi forumlarında bu işlemin (aynı anda 2 adet GRUB2 kullanan dağıtımı önyükleyiciye ekleme işlemi) mümkün olmadığı ifade edilmektedir. Çözüm yolu olarak, sadece ilk dağıtımı önyükleyiciye ekleyip, GRUB2 kullanan dağıtımlar için ilk dağıtıma ait GRUB2’nin kullanılması önerilmektedir. GRUB kullanan dağıtımlarda bu problem yoktur! Çünkü GRUB kullanan dağıtımları (örneğin Pardus) önyükleyiciye eklemek için dağıtımın kurulu olduğu disk bölümü EasyBCD ile belirtilmektedir.

Dipnotlar:
(1) Sevgili dostum Tugay, bu belgenin hazırlanmasına vesile olduğun için teşekkürler 🙂 (http://tugayiltus.com/)

(2) GParted kullanımı hakkında detaylı bilgi için aşağıdaki bağlantıları inceleyebilirsiniz.
GParted
GParted (Ubuntu içinden) ile Sabit Disk Nasıl Bölümlendirilir?

(3) Ubuntu Türkiye Forum: http://forum.ubuntu-tr.net